Korleis delta i samtalar og diskusjonar på samisk

Kva vil det seie å delta aktivt

Å delta i ein samtale handlar om meir enn å svare når nokon spør deg. Det handlar om å ta initiativ, stille eigne spørsmål, gje tilbakemeldingar og halde tråden i det som vert sagt. I ein diskusjon kjem det i tillegg at du skal kunne seie deg samd eller usamd, og grunngi standpunktet ditt.

På samisk, som på norsk, finst det fraser og uttrykk som hjelper deg å kome inn i samtalen naturleg. Å lære desse uttrykka er like viktig som å lære grammatikken, fordi dei gjer at du høyrest meir flytande ut og deltek på ein måte som kjennest naturleg for morsmålsbrukarar.

Nyttige strukturar og fraser

Når du skal ta ordet, kan du bruke innleiingsfraser som viser at du vil seie noko. På nordsamisk kan du til dømes seie 'Mu oaivils...' (Etter mi meining) eller 'Mun jurddašan ahte...' (Eg tenkjer at). For å vise at du er samd, seier du til dømes 'Dat lea duohta' (Det er sant) eller 'Mun maid oaivvildan nu' (Eg meiner det same).

For å vise usemje på ein høfleg måte kan du seie 'Mun in oaivvildan seammá...' (Eg er ikkje heilt samd) etterfulgt av grunnen din. Det er viktig å øve på overgangsord og bindingsord slik at du ikkje berre kjem med kortsvarlister, men bygger opp argumentet ditt i fleire setningar.

Vanlege feil og korleis du unngår dei

Ein vanleg feil er å seie seg samd med alt utan å byggje på det eller utdjupe. Samtaledeltaking krev at du bidreg med noko nytt, anten eit argument, eit spørsmål eller eit eksempel. Å berre seie 'ja' eller nikke er ikkje nok i ein munnleg vurderingssituasjon.

Ein annan feil er å bruke norsk setningsstruktur direkte omset til samisk. Samisk har ein annan syntaks og andre verb- og kasusformer enn norsk. Øv deg på å lære heile fraser slik dei vert brukte i kontekst, ikkje berre enkeltord. Det er òg vanleg å stoppe opp og miste tråden; her hjelper det å ha nokre standardfraser klare som gjev deg tid til å tenkje, til dømes 'Beassan jurddašit veahá...' (Om eg får tenkje litt).

Slik øver du deg best

Den beste måten å øve på er å faktisk snakke. Finn ein medelev og øv på rollespelavtalar der de diskuterer eit tema de begge kjenner. Start med kjende emne som skule, fritid eller miljø, og gå gradvis over til meir krevjande tema som samfunnsspørsmål knytte til samisk kultur og politikk.

Lytt til samiske podkastar, intervju eller debattar og legg merke til korleis deltakarane bytar tur, avbryt høfleg og grunngjev synspunkta sine. Skriv ned fraser du vil bruke, og tren dei inn til dei sit automatisk. Munnleg øving med reell tilbakemelding frå læraren er avgjerande, så be aktivt om å få verte korrigert undervegs.